Сұлушаш. Сəбит Мұқанов

Чтение книги онлайн.

Читать онлайн книгу Сұлушаш - Сəбит Мұқанов страница 1

Жанр:
Серия:
Издательство:
Сұлушаш - Сəбит Мұқанов

Скачать книгу

e>

      СҰЛУШАШ

СƏБИТ МҰҚАНОВ(1900–1973)I бөлімСАЙРАНI

      Бай болған дəулеті мол Тілеуберді,

      Байлықпенен меңгерген тамам елді.

      Төрт түлік мал өргенде құрттай қайнап,

      Құмырсқадай қыбырлап жапқан жерді.

      Тор-қасқалы, қазмойын жылқыларын

      Екі-үш мыңдап он шақты қосқа бөлді.

      Түйелері түздерде бота тауып,

      Қойы жүрген жерінен қозы терді.

      …Жас кезінде қыз таңдап кезіп елді,

      Өз бойына лайықты іздеп теңді,

      Мың жылқыны біржола матап беріп,

      Алтынай дейтін сұлуды алып еді.

      Тоқсан нарға жүк артып безеп, жасап,

      Алтынайға əкесі құл, күң берді.

      Шұнақ деген жігіт пен Тезек атты

      Бір жас қыз, құл, күңдермен ере келді.

      Шұнақ пенен Тезек те қосты көңіл,

      Құлдық, күндік болса да көрген өмір,

      Өздерінше қызықты дəурен сүріп,

      Тəтті өмір тəрізді болды о бір.

      Шөккен түйе, көгенді қозы арасы, –

      Жата-тұғын мекені күл мен көмір.

      Сөйтіп Шұнақ Тезекпен осы өмірде

      Тірі жанға сездірмей жүрді үш-төрт жыл.

      Содан кейін құрсақты болып Тезек,

      Торсық шеге, ақ сазан тапты бір ұл.

      Ұл туды деп шашулар шашылған жок,

      Қатын жиып қалжа да асылған жоқ.

      Жөргегі жоқ, қап-қара құрымға орап

      Алса да, жанның жаны ашыған жоқ.

      Алтай деп əлдеқалай атын қойды.

      «Азанменен» құлағы ашылған жоқ.

      Шұнақтың ақжүрегі қуанғаннан

      Көпке шейін дүрсілдеп басылған жоқ.

      …Күн-күн санап толқыды туған айдай,

      Қап-қара көз, қыр мұрын, қасқа маңдай,

      Қаз мойынды, кең иық, сұлу тұлға

      Тіп-тік боп тауда өскен қарағайдай.

      Кір-қожалақ табанын тас тілсе де,

      Жүдемеді, үдеді гүл боп жайнай.

      Қозы бақты, қой бақты, отын жақты,

      Ерте тұрып үнемі кешке жатты.

      Құлдан туған неме деп көзге шұқып,

      Кім корінген бір сабап шырылдатты.

      Итке төгер іркітін оған беріп,

      Бай да жастан ұстады қысып қатты.

      Сол бейнеттің бəрін де көргенімен,

      Болып өсті ер Алтай ер сымбатты.

      Бір доғал, жасынан бір бетті болды.

      Кекшіл қасқыр сықылды кекті болды.

      Аузынан шыққын сөзден қайтпай-тұғын,

      Сөз ұстағыш қажырлы, сертті болды.

      Сол бірбеткей бетінен қайтпаймын деп,

      Жасында талайлардан тепкі көрді,

      Бала күннен əлдінің қылығы өтіп,

      Жас күнінен өзегі өртті болды.

II

      Екі-үш жылдай отасып Тілеуберді,

      Түнғышы, Алтынайдан бір қыз көрді,

      Сұлушаш қойып атын, ұлан-асыр

      Той жасап дүрілдетті бүкіл елді.

      Ай мен күндей нұры бар жалғыз ару,

      Бесіктен-ақ бал болып мəпеленді.

      Ержеткенде күн түсіп бұғағынан,

      Таң қылды сұлулығы көргендерді.

      Он алтыға келгенде қыздың жасы,

      Төгіліп тізесіне түсті шашы,

      Қаламмен жалғыз сызық тартқандай боп,

      Қиылды қап-кара боп қиғаш қасы,

      Қарақат көз, қыр мұрын, ұзын кірпік,

      Тістері меруеттің тізген тасы.

      Бетінен нұры бөртіп, қаны тамған,

      Толқыған сұлу айдай кесер басы.

      Мойыны иірілген аққу-сынды,

      Тамағы торғындай боп тартты күнді.

      Қып-қызыл жұқа ерін, оймақ ауыз,

      Қиылып құмырсқадай белі үзілді.

      Сүйрік саусақ, жұп-жұмыр жұмсақ білек,

      Орта бойлы- шалқақтау ер пішінді.

      Көз қарасы көргенді күндей ертіп,

      Ішпей-жемей мас болып көзін жұмды.

      Есіркеп, əлдеқалай құты түсіп,

      Не керек, бай табиғат берген нұрды!..

      Басына бəт-құндыздан киді бөрік,

      Тізеден қара шашты жіберді өріп,

      Шеберге шашын ылғи маржандатты.

      Бір рет өргеніне бір ат беріп,

      Бірі күтіп, біреуі нөкер болып,

      Соңынан сұлу қыздар жүрді еріп.

      Өз алдына оңаша бір ауыл боп,

      Алты отауды ақ күмбез тікті бөліп.

      Өңшең торы қасқалы жорғаларды,

      Тұрмандатты шұп-шұбар күміс көміп,

      Қай уақытта

Скачать книгу